المعمّى المهندس:
[في الانكليزية] Enigma or syllepsis in geometrical figure
[ في الفرنسية] Enigma ou syllepse sous forme geometrique
قد سبق.
موسوعة كشاف اصطلاحات الفنون والعلوم ج ٢ ١٥٩٩ المعنعن: ..... ص: ١٥٩٩
سبق.
المعمّى الموشّح:
[في الانكليزية] Paronomasia
[ في الفرنسية] Calembour
مرّ من قبل.
المعنعن:
[في الانكليزية] Prophetic tradition where all the narrators are mentioned
[ في الفرنسية]
Tradition Prophetique ou tous les narrateurs sont mentionnes
هو عند المحدّثين الحديث الذي يقال في سنده فلان عن فلان عن فلان والصحيح أنّه متّصل إن أمكن ملاقاة الراوي المروي عنه مع براءتهما من التّدليس لوقوعه في الصحيحين
-
آن غله فروش من كه بد كيش آمد بشنو نامش كزو بدل ريش آمد بر كندوى بي سر چونهادم خو را زان خوشه خو چهـ فتح مرا پيش آمد ازين بطريق ايهام نام خوندو مى خيزد كه كندو را چون بى سر كني يعنى حرف اوّل را كه كاف است دور كني وخو بفتح خا بران نهى خوندو شود چون فتح از خو پيش گردد يعنى مرفوع گردد خوندو راست آيد وايهام آنست كه لفظى دو معنى دارد يكى قريب وديگرى بعيد ومراد معنى بعيد باشد چنانچهـ درين جا از سياق تركيب معني قريب آنست كه كندو چون بى سر باشد غله ستدن آسان بود ورنج گشادن نباشد وچون خو بر آن نهند يعني كه غله ستانند غنيمت حاصل كنند ومراد معنى بعيد است وحضرت امير خسرو دهلوي سه نوع ديگر اختراع نموده يكى را مسمى به معماى مترجم ساخته وديگرى را به معماى مصور وديگرى را به معماى موشح وگفته معنى معماى مترجم آنست كه لفظى به پارسى بيارند وبعربي ترجمه كنند وبالعكس مثاله معمى به نام كبير الدين.
رباعي.
وى خواجه كبير دين كه بوسم پايش بنوشت بكاغذ لقب والايش بد پهلوان بزرگ جمع موصول يك كنجد برداشتم از بالايش معنى بزرگ كبير است والذين جمع موصول وهرگاه كه كنجد بالا يعنى نقطة زبرين از الذين بر دارند الدين شود بتركيب كبير الدين شود ومعماى مصور آنست كه چيزها را كه مشبه بحروف تهجي تواند بود بر طريق كنايت بيارد ومقصود حروف مكنى به باشد وآنچهـ تشبيهات حروف بدان داده اند اينست آتير ونيزه وسر وقامت وامثال آن ب كفش يك ميخى ت كفش دو ميخى بر سر ث كفش سه ميخى بر سر ج گوشواره در ته او يك شبه آويخته ح گوشواره مجرد خ گوشواره يك شبه بالاى آن د كانسة نگونسار مجرد وخالي وسوفار تير ذ كانسة نگونسار يك دانه بر آن مانده ر چوكان وكژك وچوب دمامه ز چوگان با گوى س ارة وتشديد وخندان ش اره سه ميخ بر آن ص چشم ودنبالة گوش ض چشمى مقله بيرون افتاده ط چشمى با ميل ظ چشم با ميل وخالي بر سرع نعل وهلال غ هلال وزهرة ف سر افگنده وپادراز ق سر بزرگ متواضع دو چشم گشاده ك راكعي عصا بر سر ل راكعي بى عصا م چشم باز با دنبالة كفگير وگرز ن كمان وقطرة كنكر قصاب وچنگل باز هـ گره ودو چشم ل دو شاخ ي اژدها مثاله.
رباعي.
ثابت ديدم كفش سه ميخى بر سر واز سينه بيرون آمده تيري بى پر يك ميخ كفش را ببسته به كمر در پاى يكى كفش دو ميخش ديگر ازين رباعي اسم ثابت مى خيزد ومعماى موشح آنست كه حروف اسم نويسد نه صورت حروف اسم مثاله معمى باسم مهذب.
رباعي.
اي خواجه مهذب كه ممالك بى تو مهمل زان سان كه مسالك بى تو گر فيض عميمت نرسد نا گاهى در خط كه كند صحيح ذلك بى تو وصاحب جامع الصنائع قسمى ديگر اختراع كرده وآن را مسمى به معماى مهندس ساخته وآن چنانست كه از هندسها بر آورده شود وقرينه لازم داشته شده مثاله.
رباعي.
نام بت من كه هست همچوجان از هندسه زين گونه بيرون آر آسان از چار فكن نه وبران پنج بنهه پس هفت فرو راست بكش در ته شان در سياق يك لطيفه آنست كه از چهار نه افگندن گفته واين موجب تحير است طريقش آنكه از هندسة چهار كه برين صورت ع ٩٠ باشد نه بر حسب هندسه نه دور كند وصورت نه اينست ٩ بعده پنج يعنى صفر وصورتش اين. بر سر او نهد برين نمط مح نمودار شود بعده هفت را كه صورتش اين ٧ از ته راست نويسد صورت اين چنين شود مجد جمع كنند مجد خيزد-
